Derealizasiya bir insanın ətrafdakı reallıq hissini itirməsini və ya reallığı qavramasının pisləşməsini təsvir etmək üçün istifadə edilən bir termindir. Bu zaman insan öz bədənini, ətrafını və ya hadisələri yuxuda görmüş kimi yaşayır, o anın reallığı hissini itirir, kənar müşahidəçi kimi hadisələri yaşayırmış kimi hiss edir. Derealizasiya tez-tez stress, narahatlıq, travmatik hadisələr və ya müəyyən psixi pozğunluqlar səbəbindən baş verir.
Məzmun
Derealizasiya bir insanın gündəlik həyatına təsir edə biləcək ciddi bir vəziyyətdir. Müalicə adətən əsas səbəbləri aradan qaldırmağa yönəlir və şəxsə psixoterapiya və ya dərman kimi kömək edə biləcək üsullar təklif olunur. Dəqiq diaqnoz və effektiv müalicə üçün bu sahədə ixtisaslaşmış tibb işçisi ilə məsləhətləşmə vacibdir.
Derealizasiyanın səbəbləri nələrdir?
Derealizasiya bir neçə fərqli səbəbə görə baş verə bilən bir vəziyyətdir. Bu səbəblərə psixoloji, nevroloji və ətraf mühit amilləri aid edilə bilər. Derealizasiyaya səbəb ola biləcək bəzi amillər bunlardır:
Anksiyete və stress: Bu vəziyyət tez-tez ağır stress və ya narahatlıq ilə əlaqələndirilir. Bu şərtlər psixi sağlamlığa təsir edə bilər və reallığın qavranılmasında təhriflərə səbəb ola bilər.
Travmatik hadisələr: Bir insanın yaşadığı travmatik hadisələr, xüsusən də emosional və ya fiziki zorakılıqlar bu vəziyyətə səbəb ola bilər.
Depressiya: Böyük depressiya da derealizasiya simptomlarına səbəb ola bilər. Depressiyanın təsiri altında olan insan ətraf aləmə reaksiyasız qala bilər.
Yuxusuzluq və Yorğunluq: Uzun müddətli yuxu çatışmazlığı və yorğunluq psixi sağlamlığa təsir edə bilər və reallıq qavrayışınızı təhrif edə bilər.
Maddələrdən sui-istifadə: Narkotik və ya spirtdən sui-istifadə derealizasiyaya səbəb ola biləcək başqa bir amildir.
Nevroloji amillər: Bəzi nevroloji xəstəliklər və ya pozğunluqlar da derealizasiyaya səbəb ola bilər. Məsələn, migren və ya epilepsiya kimi nevroloji problemlər.
Panik atak və panik pozğunluğu: Şiddətli panik atak və ya panik pozğunluğu derealizasiyaya səbəb ola bilər.
Şəxsiyyət pozğunluqları: Bəzi şəxsiyyət pozğunluqları reallığın təhrif olunmuş qavranışına səbəb ola bilər.
Dissosiativ pozğunluqlar: Derealizasiya dissosiativ pozğunluqların bir hissəsi ola bilər. Bu pozğunluqlarda insan öz şəxsiyyəti ilə reallıq arasında uyğunsuzluq yaşaya bilər.
Derealizasiyanın əlamətləri hansılardır?
Derealizasiyanın simptomlarına adətən reallığın təhrif olunmuş qavrayışı və ya uzaqlaşma hissi daxildir. Bu simptomlar insandan insana dəyişə bilər, lakin adətən bunlara daxildir:
- İnsan ətrafı və ya özünü qeyri-real, yad və ya yuxu kimi qəbul edir. Hadisələr və obyektlər arasında əlaqələr zəifləyir.
- Şəxs emosional olaraq uyuşmuş və ya cavabsız hiss edə bilər. Normalda emosional reaksiya verdikləri vəziyyətlərdə emosional cavab verməkdə çətinlik çəkə bilərlər.
- İnsan öz bədənini və ya orqanizmini elə dərk edə bilər ki, onu tanımır və ya ona aidiyyət hiss etmir.
- İnsan zamanın keçməsini adi haldan fərqli qəbul edə bilər. Tez-tez zamanın yavaşladığı və ya sürətləndiyi hissi var.
- İnsan aydın düşünməkdə çətinlik çəkə bilər. Onlar konsentrasiya, diqqət və qərar qəbul etmə kimi zehni vəzifələrdə çətinlik çəkə bilərlər.
- Bir insanın görmə qavrayışı pozula bilər. Obyektlərin ölçüsü, rəngi və ya forması dəyişə bilər.
- İnsan öz həyatına və ya ətrafına yad hiss edə bilər. Ailə üzvləri, dostlar və ya digər insanlarla münasibətlərdə məsafə hissi ola bilər.
- Derealizasiya vəziyyətlərində insan reallığı yuxudan ayırmaqda çətinlik çəkə bilər. Onlar real hadisələri xəyallarla qarışdırmağa meyllidirlər.
Derealizasiyadan kim əziyyət çəkir?
Derealizasiya müxtəlif amillərlə əlaqəli bir vəziyyətdir və hər yaşdan, cinsdən və sosial təbəqədən olan insanlara təsir edə bilər. Anksiyete pozğunluğu, depressiya, travmatik təcrübələr, maddə asılılığı, nevroloji problemlər və dissosiativ pozğunluqlar kimi faktorlar derealizasiya ehtimalını artıra bilər. Stressli həyat hadisələri və şəxsiyyət pozğunluqları da bu vəziyyətlə əlaqələndirilə bilər.
Derealizasiya necə müalicə olunur?
Derealizasiyanın müalicəsi adətən fərdin vəziyyətindən və əsas səbəblərdən asılı olaraq müxtəlif üsulları əhatə edə bilər. Derealizasiyanın müalicəsində istifadə olunan əsas üsullar bunlardır:
Psixoterapiya: Bilişsel-davranışçı terapiya (CBT), emosiyaya əsaslanan terapiya və ya desensitizasiya və təkrar emal (EMDR) kimi psixoterapiya üsulları, narahatlıq, stress və ya travma kimi derealizasiyanın altında yatan məsələlərə diqqət yetirərək, insana emosional və zehni çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə kömək edə bilər.
Dərman: Antidepresanlar və anksiyolitiklər kimi dərmanlar narahatlıq və ya depressiya kimi əsas şərtləri idarə etməyə kömək edə bilər. Ancaq dərmanlar hər kəs üçün uyğun olmaya bilər və bir mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Stresslə mübarizə: Stress bu vəziyyəti tetikleyen amillərdən biridir. Yoqa, meditasiya, dərin nəfəs məşqləri kimi stress üsulları ilə mübarizə aparmaq insanın rahatlamasına və gərginliyini aradan qaldırmasına kömək edə bilər.
Həyat tərzi dəyişiklikləri: Sağlam həyat tərzini mənimsəmək, müntəzəm məşq etmək, balanslaşdırılmış pəhriz yemək və kifayət qədər yuxu almaq ümumi psixi sağlamlığınıza müsbət təsir göstərə bilər. Bu dəyişikliklər derealizasiya simptomlarını yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.
Derealizasiya nə qədər davam edir?
Derealizasiyanın müddəti insandan insana çox dəyişə bilər və müxtəlif amillərdən asılıdır. Fərqli insanlarda bir neçə dəqiqədən bir neçə ilə qədər davam edə bilər.
