Qoxu hissi insanın beş əsas duyğu orqanından biridir. Durham Universitetindən Dr Kara Huver insanların əcdadları, Neandertallar və Denisovalıların qoxularını müqayisə edib və onların qoxu hissini canlı insanlarınki ilə müqayisə edib. Məlum oldu ki, biz qoxuları Neandertallarla eyni şəkildə qəbul edirik, lakin Denisovalıların qoxu hissi daha zəif idi. Lakin müasir insanlar indi yavaş-yavaş Denisovalılara yaxınlaşırlar – çünki çirklənmiş ətraf mühitin sadə və kəskin qoxuları təbiət qoxularını “kesdirir”, müxtəlif aromaların nüanslarını qavramaq qabiliyyəti pisləşir. Kara Huver bunun insanların sağlamlığına mənfi təsir etdiyini bildirib.
Mütəxəssisin fikrincə, qoxu duyğusunun pisləşməsi bir sıra fəsadlara səbəb ola bilər. Əvvəla, qoxuların zəif qəbulu dada təsir edir. Qoxu hissi zəif olan insanların piylənmə ehtimalı daha yüksəkdir, çünki onlar daha güclü qoxu olan qidaları seçirlər – və bu qidalar çox vaxt daha çox yağ və şəkər ehtiva edir. Əvvəlki araşdırmalar yaxşı qoxu hissi olan insanların bədən kütləsi indeksinin orta hesabla daha aşağı olduğunu göstərmişdi. Zəif qoxu hissini müşayiət edə biləcək başqa bir təhlükə narahatlıq pozğunluqları, həmçinin depressiyadır. Bir insan, məsələn, öz bədəninin qoxusunu ala bilmədiyi və buna görə də pis qoxunun olub olmadığını müəyyən edə bilmədiyi üçün çox narahat ola bilər. Narahatlığa səbəb ola biləcək başqa bir səbəb qaz sobasıdır. Bu cür narahatlıq daha ciddi psixi pozğunluqların inkişaf riskini artıra bilər.
ABŞ-da bir araşdırma aparılıb və nəticələri Scientific Reports jurnalında dərc olunub. 2005-2006-cı illərdə yaşı 57-dən 85-ə qədər olan 3005 nəfər arasında sorğu keçirilmiş, bu sorğu zamanı Monell Tədqiqat İnstitutunun (Monel Mərkəzi) mütəxəssisləri digər məsələlərlə yanaşı, respondentlərin sosial həyatı ilə də maraqlanmış və onları qoxulara qarşı həssaslıq baxımından yoxlamışlar. Məqalənin müəlliflərindən biri, nevroloq Yohan Lundström bildirib ki, ABŞ əhalisi arasında yaşlı insanların (50 yaşdan yuxarı) 20%-dən çoxunda iybilmə hissiyyatı normala nisbətən azalıb. Həkim izah etdi ki, araşdırma zamanı o və həmkarları qoxuların qəbulunun sosial həyata necə təsir edə biləcəyini araşdırırlar.
Məlum oldu ki, qoxuların qəbulu ilə sosial təmasların sayı arasında birbaşa əlaqə var və bu, yalnız qadınlara xas idi. Qadınlar qoxuları nə qədər yaxşı hiss etsələr, bir o qədər tez-tez “çıxırdılar” – dostları ilə görüşür, ailəsi ilə ünsiyyət qururlar. Kişilərdə belə bir asılılıq müşahidə edilməmişdir – onların sosial əlaqələri qoxu hisslərindən asılı deyildi. Yohan Lundström başçılıq etdiyi elm adamları sorğudan sonra bildiriblər ki, 50 yaşdan yuxarı qadınlar qoxu tanıma təlimindən çox faydalana bilər, çünki bu, digər insanlarla daha tez-tez ünsiyyət qurmağa və beləliklə də onların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edəcək.
Daha bir məqalə “Journal of the American Geriatrics Society”də dərc olunub. Onun böyük müəllifi Dr Jonas Olofsson, o və həmkarlarının 10 il ərzində 40-90 yaş arası 1774 insanı izlədiklərini və qoxu itkisinin erkən ölüm riskini artırdığını aşkarladıqlarını söylədi. Qoxu hissi zəif olan insanların vaxtından əvvəl ölmə ehtimalı normal qoxu hissi olan insanlara nisbətən 19% daha çox idi. Tədqiqat iştirakçıları tərəfindən düzgün müəyyən edilən hər bir qoxu bu ehtimalı 8% azaldıb.
