Wuhanda SARS-CoV-2-nin ilk yayılmasından bəri, dünya üzrə tədqiqatçılar suala cavab verməyə çalışırlar: Niyə kişilər qadınlardan daha çox koronavirusa qarşı həssasdırlar? Çinli həkimlər, kişi xəstələr arasında ağır halların və ölüm hallarının yüksək faizinin bu ölkədəki kişilərin qadınlara nisbətən daha tez-tez siqaret çəkmələri ilə əlaqədar olduğunu irəli sürdülər. Lakin oxşar mənzərə digər ölkələrdə də müşahidə olunur ki, burada siqaret çəkən kişi və qadınların nisbəti tamamilə fərqlidir.
“Reanimasiya şöbəsində kişi və qadınların sayında böyük fərq var. “Kişilərin vəziyyəti daha pisdir” dedi Los Ancelesdəki Cedars-Sinai Xəstəxanasının pulmonoloqu Sarah Ghandehari. Onun sözlərinə görə, ventilyatorlara qoşulan xəstələrin 75%-i kişilərdir.
Alimlər qadın cinsi hormonlarının orqanizmin koronavirusa qarşı müqavimətinə təsiri barədə düşünürlər. İmmuniteti zəifləmiş, eyni zamanda estrogen və progesteron səviyyəsi yüksəlmiş hamilə qadınlarda ümumiyyətlə COVID-19-un yüngül formaları müşahidə olunur.
Fərziyyəni ilk sınaqdan keçirənlər Stony Brook Universitetinin (Nyu-York) Renessans Tibb Məktəbinin həkimləri oldu. Keçən həftə həkimlər koronavirus xəstələrinə immun sistemlərini gücləndirmək üçün estrogen verməyə başladılar. Tədqiqata COVID-19-a uyğun simptomlarla təcili yardım şöbəsinə müraciət edən, lakin hələ də intubasiya tələb etməyən, təsdiqlənmiş və ya ehtimal olunan COVID-19 xəstəsi olan 110 xəstə daxil edilib. Maraqlıdır ki, eksperimentdə təkcə kişilər deyil, həm də 55 yaş və yuxarı qadınlar iştirak edir, çünki menopozun başlanğıcı ilə estrogen səviyyəsi azalır. İştirakçıların yarısı bir həftə ərzində estradiol yamağı taxacaq, digər xəstələr isə nəticələri müqayisə etmək üçün nəzarət qrupunda olacaqlar.
Bənzər bir araşdırma bir həftə sonra Cedars-Sinai-də başlayacaq, lakin orada həkimlər iltihab əleyhinə xüsusiyyətlərə malik olan və potensial olaraq sitokin fırtınalarının qarşısını ala bilən və kəskin tənəffüs çətinliyi sindromu ehtimalını azalda bilən qadın hormonu olan progesterona bahis edirlər. Tədqiqatda yalnız kişilər – xəstəliyin yüngül forması olan 40 xəstə iştirak edəcək. Könüllülər beş gün ərzində gündə iki dəfə progesteron iynəsi alacaqlar.
Hər iki hormon qısa müddət ərzində qəbul edildikdə təhlükəsiz sayılır. Bununla belə, iştirakçılara mümkün yan təsirlər barədə artıq xəbərdarlıq edilib – kişilər süd vəzilərində ağrılı hisslər və isti flaşlar hiss edə bilərlər.
Hər iki sahildəki tədqiqatçılar xəstələrin hormonları qəbul etdikdən sonra yaxşılaşdığını, oksigen ehtiyaclarının dəyişib-dəyişmədiyini və ya mexaniki ventilyasiyaya ehtiyac duyduqlarını yoxlayacaqlar. Alınan nəticələr nəzarət qruplarının nəticələri ilə müqayisə ediləcək.
Həkimlər deyirlər ki, COVID-19-un müalicəsində qadın cinsi hormonlarının effektivliyini qiymətləndirmək bir neçə ay çəkəcək. Bununla belə, cinslər arasında immun fərqləri araşdıran bəzi ekspertlər estrogen və progesteronun koronavirus üçün “sehrli həb” olma ehtimalının az olduğuna inanırlar. Statistikaya görə, artıq estrogen istehsal etməyən yaşlı qadınlar belə, kişi həmyaşıdlarından daha az tez-tez koronavirusdan ölürlər, yəni problem bu deyil.
Johns Hopkins Universitetinin professoru Sabra Klein, “Estrogenin immunomodulyator xüsusiyyətləri var, bu doğrudur. Amma qadınların 93 yaşında belə koronavirusdan sağalma ehtimalı daha yüksəkdirsə, bunun hormonal olduğuna şübhə edirəm” dedi.
