Cinsi yolla keçən xəstəliklər (CYKX) insanın sağlamlığı üçün ciddi risklər yaradan, birbaşa və ya dolayı yolla cinsi əlaqə zamanı ötürülən infeksiyalardır. CYKX-ə qarşı maarifləndirmə və profilaktika tədbirləri müasir dövrdə hər bir fərdin və cəmiyyətin sağlamlığı üçün son dərəcə vacibdir. Çünki bu xəstəliklərin əksəriyyəti ilkin mərhələdə simptom vermədən gizli şəkildə inkişaf edir, nəticədə insan özündə və partnyorunda ciddi və bəzən geri dönməz fəsadlarla qarşılaşa bilər.
Cinsi yolla keçən xəstəliklər bakteriya, virus, göbələk və parazitlər tərəfindən törədilir. Ən çox yayılan CYKX-lərə xlamidioz, qonoreya (süzənək), sifilis, trixomoniaz, genital herpes, insan papilloma virusu (HPV), hepatit B və C, HİV (QİÇS), kandidoz (maya göbələyi infeksiyası) və digərləri daxildir. Bu xəstəliklərin bəzi növləri yalnız cinsi əlaqə yolu ilə deyil, eyni zamanda steril olmayan iynə, gigiyena əşyaları və anadan uşağa doğuş zamanı da keçə bilər.
CYKX-in əsas ötürülmə yolları:
- Qorunmasız cinsi əlaqə (vaginal, oral, anal);
- Çirkli və ortaq istifadə olunan iynə və şprislər;
- Yoluxmuş anadan dölə və ya körpəyə keçmə;
- Yoluxmuş qan və ya qan məhsullarının köçürülməsi;
- Gigiyenik qaydalara riayət edilməməsi.
CYKX-in simptomları xəstəliyin növündən və orqanizmin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir. Bir çox infeksiyalarda ilkin mərhələdə heç bir əlamət müşahidə olunmur, bu da xəstəliyin yayılmasına şərait yaradır. Əlamətlərə adətən aşağıdakılar daxildir:
- Cinsi orqanlarda qaşınma, yanma, ağrı və ya şişkinlik;
- Qeyri-adi axıntı və ya pis qoxulu ifrazat;
- Sidik ifrazı zamanı ağrı və göynəmə;
- Cinsi orqanlarda yara, səpkilər, yaralar və ya şişkinliklər;
- Qasıq limfa düyünlərinin böyüməsi;
- Ümumi halsızlıq, qızdırma və bədən ağrıları.
Bu simptomlar müşahidə olunduqda, vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək lazımdır. Unutmaq olmaz ki, bəzi CYKX-lər heç bir əlamət vermədən illərlə orqanizmdə qala, ağırlaşdıqda isə sonsuzluq, xərçəng, immun sisteminin zəifləməsi kimi fəsadlara gətirib çıxara bilər.
CYKX-dən qorunmaq üçün ən əsas tədbir təhlükəsiz cinsi həyat tərzi, yəni hər zaman qoruyucu vasitələrdən (prezervativdən) istifadə etmək, təsadüfi və çoxsaylı partnyorlardan çəkinmək, cinsi əlaqədən öncə və sonra gigiyenik qaydalara ciddi riayət etməkdir. Həmçinin, dövri tibbi müayinələr və partnyorla açıq ünsiyyət xəstəliklərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.
Cinsi yolla keçən xəstəliklərin qarşısının alınmasında ən vacib amil maarifləndirmə və cəmiyyətdə bu mövzuda tabuların aradan qaldırılmasıdır. İnsanlar bu xəstəliklərdən qorxmaq və ya utanmaq əvəzinə, vaxtında peşəkar tibbi yardım almalı, lazım olduqda testlər verməli və müalicəyə başlamağa çəkinməməlidirlər.
Nəticə:
Cinsi yolla keçən xəstəliklər hər kəs üçün real təhlükə yaradır. Bu xəstəliklərin qarşısını almağın əsas yolu təhlükəsiz cinsi münasibətlərə üstünlük vermək, gigiyena qaydalarına əməl etmək və cinsi sağlamlıqla bağlı maarifləndirici tədbirləri ciddiyə almaqdır. Unutmayın, vaxtında alınan tədbirlər həm sizin, həm də ətrafınızdakıların sağlamlığını qoruyacaqdır.
