Bir qrup tədqiqatçı ABŞ, Böyük Britaniya və Fransadan olan 7,6 mindən çox könüllünün iştirakı ilə bir sıra eksperimentlər aparıb. Onlar müxtəlif sualları cavablandıran insanların videolarına baxıb, onların cavablarının səs yazısını dinləyiblər. Cavab sürəti anidən on saniyəyə qədər idi. İştirakçılar hər bir cavabın səmimiliyini xüsusi şkala ilə qiymətləndirməli idilər.
Bir az düşündükdən sonra rəy bildirən insanlar könüllülər tərəfindən ən az etibar edilənlər idi. Maraqlıdır ki, sualların məzmunu nəticələrə heç bir təsir göstərməmişdir – onlardan bəziləri tamamilə zərərsiz idi, digərləri isə, məsələn, cinayətlərin törədilməsinə aiddir.
İştirakçılar xoşagəlməz, lakin doğru cavabın verilməsi zərurətini “yüngülləşdirici hal” kimi qiymətləndiriblər. Bir şəxs dostlarının bişirdiyi tortu bəyənmədiyini etiraf etmək üçün daha çox vaxt aparırsa, könüllülər onun sözlərinin qeyri-səmimi olduğunu düşünmürlər. İnsanın suala cavab verməzdən əvvəl diqqətlə düşünməli olduğu hallarda – məsələn, uzaq keçmişdəki hadisələri xatırlamaqda etimad problemi yox idi.
Lakin ümumilikdə cavab vaxtı səmimiyyətin o qədər güclü göstəricisi oldu ki, iştirakçılar təcrübə zamanı alimlər onlardan bunu tələb etsələr belə, buna məhəl qoya bilmədilər. Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu qərəzlilik gündəlik həyatda qərar qəbul etməyə böyük təsir göstərə bilər. Məsələn, şahid və ya şübhəli şəxs məhkəmədə ifadə verib, onların cavabları üzərində fikirləşirsə, bu, yekun hökmə təsir edə bilər.
“Apardığımız araşdırmalar göstərdi ki, ümumiyyətlə, insanlar başqa bir insanın səmimiyyətini sualları cavablandırma sürətinə görə qiymətləndirirlər. Hətta iki saniyəlik çaşqınlıq yalanı gizlətmək cəhdi kimi də şərh edilə bilər. Ona görə də sizə güvənmək istəyirsinizsə, əks əlaqənin sürəti vacibdir”, – alimlər bildirib.
