Qadınlar daha çox depressiyaya, kişilər isə maniyaya daha çox meyllidirlər.
Əhval pozğunluğu olan bipolyar pozğunluqda insan öz emosiyalarını tənzimləyə bilmir və emosiyaların intensivliyini və sürətini idarə edə bilmir. Mütəxəssislər bipolyar pozğunluqda cins fərqinin olmadığını bildiriblər: “Hər iki cinsdə eyni şəkildə baş verir. Lakin bipolyar pozğunluqda depressiv epizodların tezliyi qadınlarda, manik epizodların tezliyi isə kişilərdə daha çox olur”.
Bipolyar pozğunluq riskli davranışlar vasitəsilə münasibətləri və karyeraları poza bilən və müalicə edilmədikdə intihara səbəb ola bilən ciddi psixi xəstəlikdir. Ümumdünya Bipolyar Gün bütün dünyada martın 30-da, ehtimal ki, bipolyar pozğunluqdan əziyyət çəkən məşhur rəssam Vinsent Van Qoqun doğum günündə qeyd olunur. Onun məqsədi maarifləndirməkdir bipolyar pozğunluq, dünyada hər 100 nəfərdən 2-dən 5-ə qədər olan xəstələrin və onların yaxınlarının həyatını yaxşılaşdırmaq və damğalanmanın qarşısını almaq üçün.
EMOSİYALARI TƏNZƏLƏMƏ OLMAZ
Üsküdar Universiteti NPİSTANBUL Xəstəxanasının Psixiatriya mütəxəssisi, Professor Dr. Sermin Kesebir bipolyar pozğunluğun bir əhval pozuqluğu olduğunu bildirdi: “Əhval pozğunluğudur. Duyğuları tənzimləyə bilməmək, duyğuların intensivliyini və sürətini idarə edə bilməmək kimi təyin edilə bilər”.
BIPOLAR BOZUĞUNUN İKİ UÇU VAR
Xəstəliyin manik fazasında şövq, əsəbilik və ya çeviklik, düşüncələrin sürətlənməsi, məqsədyönlü fəaliyyətin artması, yuxuya ehtiyacın azalması kimi simptomların müşahidə edildiyini qeyd edən Prof. Dr. Kesebir, “Depressiyada bu pozğunluğun digər ucu da müşahidə oluna bilər, yəni ümidsizlik, kədər, ruh düşkünlüyü, əsəbilik, əsəbilik, əsəbilik, əsəbilik, əsəbilik, əsəbilik, əsəbilik, əsəbilik, əsəbilik kimi simptomların xəstəliyin manik mərhələsində müşahidə olunduğunu qeyd etdi. həzz, istəksizlik, yuxu problemləri, iştahda dəyişiklik, cinsi istəkdə dəyişiklik, koqnitiv sahədə diqqətdə dəyişiklik.
Bipolyar pozğunluqda cinsiyyət ayrı-seçkiliyinin olmadığını ifadə edən Prof Dr Kesebir, “Hər iki cinsdə eyni dərəcədə rast gəlinir. Ancaq bipolyar pozğunluqda depressiv epizodların tezliyi qadınlarda, manik epizodların tezliyi isə kişilərdə daha çox görülür” dedi.
Professor Dr Sermin Kesebir deyir: “Bipolyar pozğunluğun ən mühüm xüsusiyyəti onun bipolyar olmasıdır, lakin onun başqa çox mühüm xüsusiyyəti də var: Döngüsel və ritmikdir”. “Bu mənada mövsümilik də önəmlidir, qadınlarda aybaşı dövrü və ya hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövr kimi hallar var. Bu zaman xəstəliyi mövsümiliklə qarışdırmaq olar; əgər hansısa həyat hadisəsi və ya stress faktoru xəstəliyi təhrik edibsə, o zaman onun yubileylərini mövsümilik kimi qiymətləndirmək olar”. Mövsümilik bipolyar pozğunluğu olan xəstələrin beşdə birində müşahidə olunur, lakin hamısında yox”.
ŞƏXSİYYƏT XÜSUSİYYƏTLƏRİ ETKİLİDİR
Bipolyar pozğunluğun inkişafında üç amilin olduğuna diqqət çəkən professor Dr. Sermin Kesebir bunları fərdi faktorlar, xəstəliyin özü ilə bağlı faktorlar və ətraf mühit faktorları kimi sıralayıb. “Fərdi amillərə gəlincə, insanların şəxsiyyət strukturları bu xəstəliyə daha çox meyilli olur. Biz hipertimik temperamenti özünə inamı yüksək olan, ekstrovert rəngli rəngli temperament tipi adlandırırıq. Digər tip isə siklotimik temperamentdir. Bu şəxsiyyət tipində insan daha çox melanxolikdir, lakin günəşli melanxolik, yəni, invertias, invertroq olur. Bu şəxsiyyət tiplərində biz daha çox bipolyar pozğunluğu görürük.”
AİLƏDƏ VARLIQ RİSKİ ARTIRIR
Psixiatrik xəstəliklər arasında ən çox genetik yükə malik olan bipolyar pozğunluğun valideynlərdən birində bipolyar pozğunluq varsa, uşaqda daha çox rast gəlindiyinə diqqət çəkən Kəsəbir, “Ailə tarixi çox əhəmiyyətlidir, ailədə zahiri əlamətlər varsa, ortaya çıxma ehtimalı artır. Xəstəlik valideyndədirsə, risk daha da artır” deyir. Bipolyar pozğunluq psixiatrik xəstəliklər arasında autizmdən sonra genetik riski ən yüksək olan xəstəliklərdən biridir”.
Professor Dr.Sərmin Kəsəbir qeyd edib ki, xəstəliyin başlanğıcında həyat hadisələri mühüm rol oynayır: “Stress faktoru ilə qarşılaşmadan əvvəl uşaqlıqda travma, xüsusilə də emosional istismar, emosional laqeydlik ola bilər”.
Bipolyar pozğunluğun bəzi əlamətlərinə diqqət çəkən Prof.Dr.Sərmin Kəsəbir: “İnsan hər zamankından fərqli bir şey edirsə, yəni hər bir insanın standart, ortaq bir quruluşu olur. İnsanda ondan kənara çıxan vəziyyətlər yarana bilər. Şəxslərarası münasibətlər pozulur, hirs yaranır, sonra aqressiya, başqa bir klik – inciklik, başqa bir klik – bu dövrdən daha çox insan nələr çəkmir. onu həyəcanlandırır, riskli davranışlar artır.
XƏSTƏLİK İrəlilədikcə YARADICILIQ AZALIR
Bipolyar pozğunluğun cəmiyyətdə sənətkar xəstəliyi kimi görülməsindən danışan Kəsəbir bu barədə bunları söyləyib: “Emosiyaların intensivliyi yüksək olarsa, müəyyən yaradıcılıq proseslərini stimullaşdıracağını söyləmək olar. Biz görürük ki, bir çox rəssam və yazıçılar ən önəmli əsərlərini məhz xəstəliyin ilkin mərhələsində depressiya dövründə yaradırlar. Lakin xəstəliyin irəliləməsi ilə bağlı yaradıcılıq potensialı azalır”.
MÜALİCƏ ÜSULLARI
Bipolyar pozğunluğun müalicə üsullarından danışan Kəsəbir, yüngül və orta ağırlıqda ambulator müalicənin mümkün olduğunu qeyd edərək, “Ağır hallarda stasionar müalicə tələb olunur. İnsanın sonradan peşman olacağı bir şeyi etməməsi, özünə və ya başqasına zərər verməməsi üçün stasionar müalicə çox vacibdir” dedi. Stasionar müalicədə farmakoterapiyadan istifadə olunur, yəni xəstəyə dərman veririk. Bundan əlavə, somatik müalicəyə gedəcəyiksə, TMO terapiyası və ya elektrokonvulsiv terapiya (EKT) tətbiq olunur.”
