Malyariya hər il yüz minlərlə insanın həyatına son qoyan çox təhlükəli xəstəlik olaraq qalır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, 2018-ci ildə 228 milyon ağcaqanad yoluxucu malyariya hadisəsi, o cümlədən 405,000 ölüm halı qeydə alınıb.
Keniyanın Viktoriya gölü bölgəsində aparılan tədqiqatlar zamanı alimlər aşkar ediblər ki, ağcaqanadların 5%-nin bağırsaqlarında və cinsiyyət orqanlarında mikrosporidiya (Microsporidia MB) – həşəratların malyariyaya yoluxmasının qarşısını alan mikroblar var. Testlərin aparıldığı bəzi ərazilərdə ağcaqanad populyasiyasının 9%-nin bu mikrobu daşıdığı aşkar edilib.
Laboratoriya tədqiqatları fərziyyəni təsdiqlədi: mikrosporidiyalı ağcaqanadlar malyariya daşıyıcıları deyil; bu mikroorqanizmlər onları infeksiyadan qoruyur. Hətta ağcaqanadlara yoluxmuş qan içmək üçün verildikdə belə, mikrosporidiyalı həşəratlarda infeksiya səviyyəsi azalıb və malyariya parazitinin əlamətləri aşkar edilməyib. Bu o deməkdir ki, yerli ağcaqanad populyasiyalarında mikrobu artırmaqla, ekosistemin qalan hissəsini pozmadan malyariyanın yayılmasını dayandırmaq şansı var.
Tədqiqatçılar hələlik bu kəşf üçün qəti izahat verməyiblər. Bir fərziyyə odur ki, mikrosporidiya infeksiyaya yoluxduqda immun reaksiyaya səbəb olur və ağcaqanadları malyariyaya davamlı edir. Mikrobun ağcaqanadın maddələr mübadiləsinə təsir göstərməsi və onun orqanizmini malyariya törədicisi (Plasmodium falciparum) üçün yararsız hala salması da mümkündür.
Ağcaqanad mikrobunun xəstəliyin ötürülməsini dayandıra biləcəyi fikri tamamilə yeni deyil. Məsələn, ağcaqanad populyasiyalarında təbii olaraq meydana gələn Wolbachia bakteriyası dang qızdırmasının və digər həşərat yoluxucu infeksiyaların yayılmasını azaltmaq üçün böyük potensial göstərmişdir.
“Microsporidia MB-nin malyariya ilə mübarizədə dəqiq necə istifadə olunacağını müəyyən etmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var. “Tədqiqatın növbəti mərhələsi skrininqdən istifadə edərək böyük populyasiyalarda mikrobun dinamikasını öyrənmək olacaq” – Beynəlxalq Həşərat Fiziologiyası və Ekologiya Mərkəzinin mikrobioloqu Ceremi Herren deyir.
