Sağlam düşüncə və ümumi biologiya biliyi bizə deyir ki, biz yalnız başqa insanlardan yoluxucu xəstəlikləri tuta bilərik. “Science” jurnalında dərc olunan yeni məqalə bu aksiomaya meydan oxuyur. Alimlər qeyd edirlər ki, toplanmış elmi dəlillər bizim piylənmə, demans, ürək-damar xəstəlikləri və bəzi digər xəstəlikləri başqa insanlardan “alda biləcəyimizi” göstərir. Bu, nominal təhlükəsiz bakteriyaların köçürülməsindən sonra mikrobiotanın tərkibindəki dəyişikliklər nəticəsində potensial olaraq baş verə bilər.
Son illərdə alimlər mikrobiotanın (insan orqanizmində və üzərində yaşayan mikroorqanizmlərin) sağlamlığa necə təsir etdiyi barədə çox şey öyrəniblər. Məsələn, həm insanlar, həm də heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlar sayəsində biz onun piylənmə və ürək xəstəliklərinin inkişafındakı rolunu bilirik. Lakin elm adamları əvvəllər onun qeyri-infeksion xəstəliklərin insandan insana ötürülməsində iştirak edə biləcəyini bildirməmişdilər. İndi bunu demirlər, amma yeni məqalədə bu nəzəriyyənin ətraflı araşdırmaya ehtiyacı olduğunu qeyd edirlər.
Məlumdur ki, piylənmə müəyyən insan qruplarında yayıla bilər. 2007-ci ildə, 30 il ərzində 12.000 insanı izləyən böyük bir araşdırma, obez dostu olan insanların bu xəstəliyin inkişaf riskinin 57% daha yüksək olduğunu göstərdi. Bənzər bir fenomen həyat yoldaşları üçün təsvir edilmişdir.
Heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, kök siçanlardan sağlam siçanlara mikrobiotanın köçürülməsi piylənmə riskini kəskin şəkildə artırır. Əks eksperimentlər də aparılıb: sağlam mikrobiotanın köçürülməsi xəstə siçanlarda Alzheimer xəstəliyinin və ürək-damar xəstəliklərinin inkişafını ləngitdi.
Ətraflı tədqiq edilməsə də, mikrobiotanın insandan insana ötürülməsi halları məlumdur: ana bətnində anadan uşağa, nəcis bakteriyalarının ötürülməsi.
Kanadadakı Britaniya Kolumbiyası Universitetinin professoru və tədqiqatın aparıcı müəllifi Brett Finlay Gizmodo-ya bildirib ki, “Bu məlumatları bir yerə toplayanda məntiqli olur”.
Yeni nəzəriyyə virusların, bakteriyaların və digər patogenlərin rolunu izah edən yoluxucu xəstəliklərin ötürülməsi nəzəriyyəsindən daha mürəkkəbdir. Məsələn, piylənmə həqiqətən də müəyyən insan qrupları arasında “yaylana” bilər. Ancaq ümumi mühit və genetika da bu vəziyyətin inkişafına təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, mikrobiotanın formalaşmasına ətraf mühit və genetik faktorlar da təsir göstərir. Əgər həqiqətən də Alzheimer riskini artıran bir mikrobiota varsa, bu o demək deyil ki, siz onu əldə etdikdən sonra növbəti səhər xəstəliyə tutulacaqsınız. Bir çox xroniki xəstəliklərin inkişafı illər və ya onilliklər çəkir. Risk faktorları olan insanların hamısı xəstələnmir.
Alimlər vurğulayırlar ki, söhbət bir zərərli bakteriyadan deyil, müxtəlif yollarla dəyişə bilən mikrobiom səviyyəsindəki dəyişikliklərdən gedir.
Bütün bu hallar yeni bir nəzəriyyənin sübutunu çətinləşdirir. Alimlər gələcək tədqiqatlar üçün kriteriyalar hazırlayıblar. Onlar müəyyən bir mikroorqanizmin müəyyən bir xəstəliyə səbəb olduğunu sübut etmək üçün Robert Kochun klassik postulatlarına və digər konsepsiyalara əsaslanır.
“Biz mikrob ötürülməsi ilə bağlı ümumi konsepsiyaları tətbiq etdik. Bu nəzəriyyənin ən çətin hissəsi pəhriz və ətraf mühitin təsirlərini mikrobiotanın təsirindən ayırmaqdır, çünki onlar bir-biri ilə sıx bağlıdır”, – Finlay bildirib. O əlavə edib ki, yeni konsepsiya səhiyyəyə böyük təsir göstərə bilər.
