Məşq beyni yaşa bağlı dəyişikliklərdən, o cümlədən neyrodegenerativ xəstəliklərdən və idrak qabiliyyətinin azalmasından qorumaq üçün ən etibarlı və ən yaxşı öyrənilmiş üsuldur. Lakin bir çox insanlar müxtəlif məhdudiyyətlər və ya əlilliklər səbəbindən fiziki fəaliyyətdə iştirak edə bilmirlər. Elm adamları uzun müddətdir ki, bu insanların beyin sağlamlığını qorumağa kömək edəcək bir maddə tapmaq istəyirdilər.
“Science” jurnalında dərc olunan yeni bir araşdırma göstərir ki, məşqin beyinə faydalı təsirindən məsul olan molekulu təcrid etmək mümkündür. Alimlər siçanlar üzərində apardıqları təcrübədə belə təsirə malik zülal aşkar ediblər. Bu, mərkəzi sinir sistemində yaşa bağlı dəyişikliklərin qarşısını almaq üçün dərmanların yaradılması perspektivini açır.
Tədqiqatın birinci mərhələsində alimlər yaşlı siçanları iki qrupa ayırıblar. Birinci qrupdakı heyvanlar altı həftə ərzində müntəzəm olaraq qaçış çarxında məşq edirdilər, ikinci qrupdakılar isə oturaq həyat tərzi keçirdilər. Aktiv siçanlar beyin sağlamlığında gözlənilən təkmilləşdirmə “dəstini” göstərdilər: yeni neyronlar hipokampusda daha fəal görünməyə başladı və yaddaş yaxşılaşdı.
Daha sonra alimlər “atletik” siçanların qanını passiv siçanlara bir neçə dəfə yeridiblər. Tədqiqatın bu hissəsində oturaq siçanların nəzarət qrupu, eyni zamanda oturaq vəziyyətdə olan siçanlardan qan köçürdü. Bu təcrübə aktiv siçanların qanının faydalı olduğunu təsdiqlədi.
Tədqiqatçılar məşqdən sonra səviyyəsi artan zülallara diqqət yetirərək, bu qanın tərkibinə ətraflı nəzər saldılar. 30 namizəd arasında alimləri ən çox qaraciyərdə istehsal olunan Gpld1 proteini maraqlandırıb.
Tədqiqatın növbəti addımı artan miqdarda Gpld1 zülalını istehsal edən siçanların yetişdirilməsi idi. Üç həftəlik təcrübədən sonra elm adamları oturaq siçanların beyinlərinin aktiv həmyaşıdlarından qan köçürülmüş siçanların beyinlərinə bənzədiyini aşkar ediblər. Yəni bu zülal müvafiq təsirə malikdir.
Tədqiqat Gpld1 zülalının qan-beyin baryerinə nüfuz etmədiyini, yəni beyinə daxil olmadığını göstərdi. Bu, onun beyinə dolayısı ilə təsir etdiyini və hələ kəşf edilməmiş mexanizmləri işə saldığını göstərir.
San-Fransisko Kaliforniya Universitetinin professoru və tədqiqatın həmmüəllifi Saul Villeda, “Biz məşqin birlikdə əhəmiyyətli faydalar təmin edən, lakin təcrid edilməsi çətin olan çoxlu sayda maddələrin sərbəst buraxılmasına səbəb olacağını gözləyirdik. “Məlumatları görəndə heyrətləndim” dedi.
Tədqiqata əsasən, qanda yüksək Gpld1 səviyyəsi sağlam və fiziki cəhətdən aktiv insanlarda müşahidə olunur. Yəni ola bilsin ki, bu maddə insanda da beyinə faydalı təsir göstərir. Amma bunun ayrı-ayrı tədqiqatlarda aydınlaşdırılması lazımdır.
Gələcəkdə elm adamları bu araşdırmada aşkar edilən mexanizmin farmakoloji olaraq necə hədəfə alına biləcəyini öyrənmək istəyirlər. Yeni kəşf əsasında dərmanların yaradılması, məşq etmədən qoruyucu təsirləri əldə etməyə imkan verə bilər.
