Peyvəndlər – uşaqların ən təhlükəli və ölümcül infeksiyalardan qorunmasında ən təsirli vasitələrdən biridir. Yeni doğulmuş və inkişaf etməkdə olan körpələrdə immun sistemi tam formalaşmadığı üçün onlar bir çox infeksiyalara qarşı həssas olurlar. Müasir tibbdə peyvəndlərin tətbiqi sayəsində uşaq ölüm halları və ağır fəsadlı yoluxucu xəstəliklərin yayılması əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Hər bir valideyn üçün körpənin peyvənd cədvəlini düzgün yerinə yetirmək, peyvəndlərlə bağlı əsas qaydalara əməl etmək böyük məsuliyyət tələb edir.
Peyvəndlərin Faydaları və Əsas Məqsədi
Peyvəndlər körpənin orqanizminə xəstəliyə səbəb olan mikroorqanizmlərin zəiflədilmiş və ya ölü hissəciklərini daxil etməklə, immun sisteminin həmin xəstəliyə qarşı müdafiə mexanizmini gücləndirir. Bu yolla körpə gələcəkdə həmin infeksiyaya rast gəldikdə, artıq orqanizmin müdafiə “xatirəsi” olur və uşaq xəstəliyi ya heç keçirmir, ya da yüngül formada keçirir.
Peyvəndlər yalnız fərdi qoruma yox, həm də cəmiyyətin sağlamlığını təmin edir – yəni “kollektiv immunitet” formalaşdırır və yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısını alır.
Körpənin Peyvənd Cədvəli
Azərbaycanda uşaqların peyvənd olunması üçün Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən təsdiqlənmiş dövlət peyvənd cədvəli mövcuddur. Əsas peyvəndlərə aşağıdakılar daxildir:
- BCG – Vərəm əleyhinə (doğuşdan dərhal sonra və ya ilk həftədə),
- Hepatit B – Üç dozada (doğuşda, 1 və 6-cı ayda),
- DTP – Difteri, göyöskürək, tetanus (2, 3, 4 və 18-ci aylarda),
- Poliomielit – Uşaqlıq iflicinə qarşı (2, 3, 4 və 18-ci aylarda),
- Hib – Hemofil infeksiyalara qarşı (2, 3, 4 və 18-ci aylarda),
- Qızılca, məxmərək, parotit (KPK) – 12-ci ayda və 6 yaşında,
- Pnevmokokk, rotavirus və digər əlavə peyvəndlər – Həkim məsləhəti və mövcud imkanlar çərçivəsində.
Bəzi hallarda, uşağın səhhətində xüsusi problemlər varsa və ya vaxtında peyvənd olunmayıbsa, cədvəl həkim tərəfindən fərdi qaydada tənzimlənə bilər.
Peyvənddən Sonra Görülə Biləcək Reaksiyalar
Peyvəndlər adətən təhlükəsizdir və uşaqlarda ağır fəsadlar nadir hallarda baş verir. Əksər hallarda peyvənddən sonra aşağıdakı yüngül reaksiyalar ola bilər:
- Peyvənd olunan yerdə qızartı, şişkinlik və yüngül ağrı,
- Subfebril temperatur (37,5°C-yə qədər),
- Narahatlıq, iştahsızlıq və ya yuxululuq,
- Bəzən yüngül səpkilər və ya limfa düyünlərinin böyüməsi.
Bu reaksiyalar, adətən, bir neçə gün ərzində öz-özünə keçir. Əgər körpədə yüksək hərarət (38°C-dən yuxarı), davamlı qusma, qıcolma, nəfəs almaqda çətinlik, güclü şişkinlik və ya səpkilər olarsa, dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Peyvəndlərdən Qorxmaq Olarmı?
Bəzən valideynlər peyvəndlərin yan təsirindən ehtiyat edir və peyvənddən imtina etmək barədə düşünürlər. Lakin elm və təcrübə göstərir ki, peyvəndlərin faydası, təhlükəli xəstəliklərə yoluxmaq riskindən qat-qat üstündür. Ən əsas və təhlükəli yoluxucu xəstəliklər yalnız kütləvi peyvəndləmə yolu ilə nəzarət altına alına bilir.
Peyvənd olunan uşaqlar, həmçinin peyvənd olunmayan ətrafdakılar üçün də təhlükəni azaldır və cəmiyyətin ümumi sağlamlığını təmin edir.
Nəticə
Peyvəndlər körpənin və cəmiyyətin sağlam gələcəyi üçün ən güclü müdafiə vasitəsidir. Valideynlər peyvənd cədvəlinə riayət etməli, körpənin peyvəndlərə reaksiyasını izləməli və hər hansı narahatlıq olduqda vaxtında mütəxəssisə müraciət etməlidirlər. Yalnız bu yolla uşağınızın həyatını təhlükəli infeksiyalardan qoruya bilərsiniz.
