Ürək-damar xəstəliyi riski
Ürək-damar xəstəlikləri (CVD) bir sıra risk faktorlarının təsiri altında inkişaf edir. Onlardan bəzilərinə (məsələn, cins və yaş) təsir etmək mümkün deyil, lakin ürək və damar xəstəlikləri riskini azaltmaq üçün dəyişdirilə bilən risk faktorları var. Bunlar Amerika Ürək Assosiasiyasının Life’s Simple 7 miqyasına daxildir:
- siqaret çəkmək;
- pəhriz;
- fiziki fəaliyyət;
- bədən çəkisi;
- qan təzyiqi;
- qan xolesterol səviyyəsi;
- qan şəkəri səviyyəsi.
Bu miqyasda hər bir qeyri-sağlam göstərici üçün bir bal verilir. Yəni qan şəkəri yüksək olan və artıq çəkisi olan siqaret çəkənin 3 xalı olacaq. İdeal xal 0-1 bal hesab olunur.
Cins, yaş, irq və daha spesifik göstəriciləri də nəzərə alan aterosklerotik ürək-damar xəstəliyinin inkişafı üçün 10 illik risk balı (ingilis dilində kalkulyator) kimi daha mürəkkəb risk qiymətləndirmə sistemləri mövcuddur.
CVD risk faktorları xərçəng risk faktorlarıdır
Yeni araşdırmada elm adamları tədqiqatın əvvəlində heç birində xərçəng olmayan 20 000-dən çox insanın məlumatlarını təhlil ediblər. İştirakçılar 15 il ərzində izlənilib və bu müddət ərzində onlardan təxminən 2500-də xərçəng yaranıb.
Tədqiqatın müəllifləri bütün tədqiqat iştirakçılarında standart ürək-damar risk faktorlarını qiymətləndirdilər və onları xərçəng riski ilə müqayisə etdilər. Məlum olub ki, 10 illik KVH riskində hər 5% artım üçün tədqiqat iştirakçılarında xərçəng riski 16% artıb. Bu miqyasda ürək-damar xəstəlikləri riski yüksək olan insanlar, aşağı balları olan insanlara nisbətən xərçəngə tutulma riski üç dəfə yüksək idi.
“Yaş və cinsə nəzarət edildikdən sonra aterosklerotik ürək-damar xəstəliklərinin qalıq riski gələcəkdə xərçəngin inkişaf riski ilə bağlı olaraq qaldı, lakin daha az dərəcədə”, – alimlər tədqiqatın mətnində yazıblar.
Life’s Simple 7 CVD riskindəki hər vahid artım xərçəng ehtimalının 5% artması ilə əlaqələndirildi.
Tədqiqatın həmmüəllifi, Massaçusets Ümumi Xəstəxanasından Emily S. Lau, “Biz ürək-sağlam həyat tərzi ilə xərçəng riskinin azalması arasında əlaqə və tərs əlaqə tapdıq: daha az sağlam həyat tərzi xərçəng riskinin artması ilə əlaqələndirildi. Lakin bu epidemioloji araşdırmada bu amillər arasında səbəb-nəticə əlaqəsinin olduğunu sübut edə bilmərik” dedi.
Alimlər həmçinin aşkar ediblər ki, ürəyin stress altında olduğunu göstərən marker olan natriuretik peptid səviyyəsinin artması xərçəng riskinin 40% artması ilə əlaqələndirilir.
Şimal-Qərb Universitetinin alimləri JACC: CardioOncology jurnalında yazıblar ki, həkimlər CVD və xərçəngin qarşısını almaq üçün müxtəlif yanaşmalara ehtiyac olduğu stereotipini dəf etməlidirlər. Onların fikrincə, iki xəstəlik (eləcə də qocalma ilə müşayiət olunan digər xroniki xəstəliklər) arasında ümumi zəmin profilaktikaya kompleks yanaşma tələb edir.
“Bu baxımdan ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınması xərçəngin qarşısının alınması ilə müqayisədə çox irəli getmişdir”, – alimlər qeyd edirlər. Onlar qeyd edirlər ki, həkimlər xərçəngin qarşısının alınmasında CVD-nin qarşısının alınması üçün tövsiyə olunan hərtərəfli həyat tərzi dəyişiklikləri konsepsiyasını dəstəkləməlidirlər.
