Yenidoğan dövründə ən çox rast gəlinən vəziyyətlərdən biri də sarılıqdır. Valideynlərin böyük əksəriyyəti körpənin dərisinin və gözlərinin ağ hissəsinin sarı rəngə çalmasından narahat olur. Sarılıq körpənin bədənində müəyyən səbəblərdən yaranan bilirubin adlanan maddənin artması ilə bağlıdır və əksər hallarda müvəqqəti, təhlükəsiz prosesdir. Bununla belə, bəzi hallarda sarılıq ciddi xəstəliklərin göstəricisi ola bilər və diqqətlə izlənilməlidir.
Sarılığın Nədir və Necə Yaranır?
Sarılıq (ikteriya) – körpənin dərisində və gözlərinin ağında sarımtıl rəngin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Doğulduqdan sonrakı ilk günlərdə, körpənin bədənində köhnə qırmızı qan hüceyrələri sürətlə parçalanır və onların yerinə yeni hüceyrələr əmələ gəlir. Parçalanma nəticəsində bilirubin adlanan piqment yaranır. Yenidoğanın qaraciyəri yetkin olmadığından, bu piqmentin hamısını sürətlə bədəndən xaric edə bilmir və nəticədə bilirubin səviyyəsi qanda yüksəlir.
Sarılıq ən çox doğuşdan 2–4 gün sonra başlayır və 7–10 günə öz-özünə keçir. Ana südü ilə qidalanan uşaqlarda bu proses bir qədər uzana bilər.
Sarılığın Əlamətləri və Nə Vaxt Narahat Olmalı?
Ən əsas əlamət – körpənin dərisinin, xüsusən üz, sinə və qarın nahiyəsinin, bəzən isə əllərin, ayaqların və gözlərin ağ hissəsinin sarımtıl rəngə boyanmasıdır. Sarılıq adətən yüngül formada olur və körpədə əlavə narahatlıq və ya sağlamlıq pozuntusu yaratmır. Əgər sarılıq yalnız üzdə və yuxarı bədəndədirsə və körpə normal qidalanır, sidik və nəcisi adi rəngdədirsə, bu, fizioloji – yəni təhlükəsiz sarılıq hesab olunur.
Ancaq aşağıdakı hallarda mütləq həkimə müraciət olunmalıdır:
- Sarılıq doğuşdan dərhal sonra (ilk 24 saatda) başlayıb,
- Dəri və gözlərdəki sarılıq 2 həftədən artıq davam edir,
- Körpədə süstlük, yuxululuq, pis qidalanma və ya həddindən artıq ağlağanlıq var,
- Sidik tünd sarı və ya narıncı, nəcisi isə açıq rəngdə (ağappaq) olur,
- Bədənin aşağı hissəsi, əl və ayaqlar da sarı rəng alıbsa.
Bu əlamətlər patoloji – yəni təhlükəli sarılıqdan xəbər verə bilər və mütləq tibbi müdaxilə tələb edir.
Sarılığın Müalicəsi və Evdə Ediləcək Əsas Qaydalara Baxış
Fizioloji (təhlükəsiz) sarılıqda xüsusi müalicəyə ehtiyac olmur. Körpə ana südü ilə bol-bol qidalanmalı, tez-tez əmizdirilməlidir. Qidalanma, bilirubinin bədəndən çıxmasını sürətləndirir və sarılığın daha tez keçməsinə kömək edir.
Vacib məqamlar:
- Körpəni tez-tez əmizdirmək və ona su və ya əlavə qida vermədən yalnız ana südü ilə qidalandırmaq tövsiyə edilir,
- Körpənin otağı yaxşı işıqlanmalı, mümkün qədər təbii gün işığına çıxarılmalıdır (amma günəşin altında birbaşa qoymaq olmaz),
- Qidalanmada hər hansı problem olarsa və ya körpə süst olarsa, gecikmədən həkimə müraciət edilməlidir.
Patoloji sarılıq hallarında, yəni bilirubin səviyyəsi çox yüksəkdirsə, həkim nəzarəti altında xüsusi müalicə – fototerapiya (xüsusi işıqla müalicə) və ya lazım gələrsə, digər tibbi müdaxilələr tətbiq olunur.
Nəticə
Yenidoğanda sarılıq çox zaman təbii və keçici bir vəziyyətdir. Əsas odur ki, valideynlər körpənin dəri və gözlərinin rəngindəki dəyişiklikləri diqqətlə izləsin, yuxarıda qeyd olunan təhlükəli əlamətləri görən kimi həkimə müraciət etsinlər. Erkən diaqnoz və düzgün yanaşma ilə sarılıq körpənin sağlamlığında ciddi problem yaratmadan aradan qalxır.
