Yuxusuzluq orqanizmə nə edir?
Yuxusuzluq orqanizmin həyəcan rejiminə keçməsinə səbəb olur. Yuxusuzluq zamanı stress hormonu kortizolun səviyyəsi yüksəlir və bu, həm ürək-damar, həm də həzm sistemlərinə mənfi təsir göstərir. İmmunitet sistemi kifayət qədər istirahət etmədiyi üçün infeksiyaya qarşı müdafiəsi zəifləyir. Əzələ və sümük toxuması bərpa oluna bilmir, sağalma proseslərini ləngidir. Hormonal balanssızlıqlar iştahı idarə etməyi çətinləşdirir və leptin və qrelin səviyyələrindəki dəyişikliklər çəki artımına səbəb ola bilər. Uzun müddət davam edən yuxusuzluq infarkt, insult, diabet və hipertoniya riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Yuxusuzluq beyinə nə edir?
Beyin yuxu zamanı özünü həm fiziki, həm də kimyəvi cəhətdən bərpa edir. Dərin yuxu zamanı sinir hüceyrələri arasında əlaqələr güclənir, lazımsız sinaptik əlaqələr təmizlənir və yaddaş möhkəmlənir. Yuxusuzluq bu prosesi dayandırdıqda, diqqət müddəti qısalır, problem həll etmə qabiliyyəti zəifləyir, informasiyanın emal sürəti azalır. Xroniki yuxusuzluq beynin qlükoza istifadəsində daha az səmərəli olmasına səbəb olur və zehni performansı daha da pisləşdirir. Bundan əlavə, amigdala və prefrontal korteks, emosional idarəetmə mərkəzləri arasındakı əlaqə pozulur; buna görə də yuxusuzluq yaşayan insanlar daha dözümsüz, narahat və depressiyaya meylli ola bilərlər. Uzun müddətdə Alzheimer kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin inkişaf riski artır.
Yuxusuzluq gözlərə nə edir?
Yuxunun olmaması göz sağlamlığına həm qısa, həm də uzunmüddətli mənfi təsir göstərir. Qısa müddətdə gözlərdə qızartı, yanma, sancma, quruluq, işığa qarşı həssaslıq yarana bilər. Göz əzələləri üçün qeyri-kafi istirahət fokuslanma problemlərinə səbəb ola bilər. Uzun müddət yuxusuzluq retina qan axını poza bilər, görmə kəskinliyini azaldır. Həmçinin qlaukoma və quru göz sindromu riskini artıra bilər. Gözdəki genişlənmiş kapilyarlar qalıcı qırmızı görünüşə səbəb ola bilər.
Yuxusuzluğa nə yaxşıdır?
Yuxusuzluğun qarşısını almaq üçün həyat tərzinin tənzimlənməsi vacibdir. Birincisi, hər gün eyni vaxtda yatıb oyanmaq orqanizmin bioloji ritmini tənzimləyir. Yatmadan əvvəl zəif işıqda vaxt keçirmək bədənin melatonin istehsalını dəstəkləyir. Həzm sisteminin oturmasına imkan vermək üçün axşam saatlarında intensiv məşqdən qaçınmaq və yatmazdan ən azı 2-3 saat əvvəl yemək vacibdir. Otaq temperaturunun 18-21°C arasında saxlanması yuxuya keçidi asanlaşdırır. Gecə yuxudan oyananda telefona baxmaq əvəzinə yenidən yatmağa çalışmaq yuxunun kəsilməsinin qarşısını alır.
Gecələr yuxuya gedə bilməməyinizin səbəbi nədir?
Stress, narahatlıq və depressiya kimi psixoloji faktorlar yuxusuzluğun əsas səbəblərindəndir. Bundan əlavə, həddindən artıq kofein və ya nikotin istehlakı, nizamsız yuxu vərdişləri, növbəli iş, yatmazdan əvvəl ağır yeməklər yemək və həddindən artıq maye içmək yuxuya getməyi çətinləşdirə bilər. Tibbi baxımdan yuxu apnesi, narahat ayaq sindromu, xroniki ağrılar, qalxanabənzər vəzinin xəstəlikləri və hormonal balanssızlıqlar yuxunun başlamasını gecikdirə bilər.
Yuxusuzluq hansı xəstəliklərə səbəb olur?
Xroniki yuxusuzluq bütün orqan sistemlərinə, xüsusən də ürək-damar sisteminə mənfi təsir göstərir. Ürək ritminin pozulması, hipertoniya, insult və infarkt riski artır. Endokrin sistemdəki pozğunluqlar insulin müqavimətinə və tip 2 diabetə meyllidir. Zəifləmiş bir immunitet sistemi tez-tez infeksiyalarla qarşılaşmağı asanlaşdırır. Psixoloji cəhətdən depressiya, narahatlıq, panik atak və xroniki yorğunluq sindromu tez-tez rast gəlinir. Sinir sistemi xəstəlikləri arasında Alzheimer, Parkinson və demans riski artır.
