Revmatizm nədir?
Revmatizm bədənin dayaq-hərəkət sisteminin strukturlarına, xüsusən də oynaqlara, əzələlərə, vətərlərə və birləşdirici toxumalara təsir edən iltihab, zədə və ya otoimmün mexanizmlər nəticəsində yaranan geniş qrup xəstəliklərin ümumi adıdır. Bu xəstəliklərin çoxu xroniki xarakter daşıyır və zaman keçdikcə birgə deformasiyalara, orqan disfunksiyasına və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. “Revmatizm” termini tək bir xəstəliyi deyil, yüzdən çox müxtəlif vəziyyəti əhatə edən geniş spektri ifadə edir.
Revmatizmin hansı növləri var?
Revmatik xəstəliklər olduqca müxtəlifdir, hər biri fərqli simptomlar, inkişaf və müalicə prosesləri ilə xarakterizə olunur. Ən çox görülən növlərdən biri immunitet sisteminin oynaqlara hücumu zamanı meydana gələn romatoid artritdir. Osteoartrit isə qocalma və aşınma səbəbiylə oynaq qığırdaqlarının xarab olması nəticəsində inkişaf edir. Sistemik lupus eritematosus təkcə oynaqlara deyil, dəri, böyrəklər və ürək kimi orqanlara da təsir edə bilən otoimmün xəstəlikdir. Ankilozan spondilit onurğada iltihab və sərtliyə səbəb olur, podaqra isə sidik turşusunun yığılması səbəbindən kəskin oynaq ağrıları ilə özünü göstərir. Revmatik xəstəliklərin digər mühüm növlərinə skleroderma, dermatomiyozit, psoriatik artrit və Sjöqren sindromu daxildir.
Revmatizmin əlamətləri hansılardır?
Revmatizmin ən qabarıq əlaməti oynaq ağrısıdır, lakin bu ağrı tez-tez iltihabla müşayiət olunduğu üçün həm də istilik, şişlik və hərəkətin məhdudlaşdırılması ilə müşayiət olunur. Oynaqlarda səhər sərtliyi xüsusilə romatoid artrit kimi iltihablı növlərdə yaygındır. Artritin bəzi növlərində zəiflik, yorğunluq və aşağı dərəcəli qızdırma da yaygındır. Lupus kimi sistemik revmatik xəstəliklər də dəri səpgilərinə, saç tökülməsinə, sinə ağrısına və ya böyrək funksiyasının pozulmasına səbəb ola bilər. Xroniki hallar həmçinin oynaq deformasiyalarına, əzələ zəifliyinə və funksiyaların itirilməsinə səbəb ola bilər.
Ayaqlarda revmatizmin əlamətləri hansılardır?
Bacaklarda romatoid artrit tez-tez dizlərdə, ombalarda, topuqlarda və barmaq oynaqlarında ağrı və sərtliyə səbəb olur. Bu ağrı xüsusilə səhər saatlarında və ya uzun müddət hərəkətsizlikdən sonra güclü olur. Oynaqların ətrafında da şişlik və istilik yarana bilər. Gəzinti zamanı həssaslıq və balans problemləri yarana bilər. Ankilozan spondilit kimi onurğanın romatoid artriti, ayaqlara yayılan ağrıya səbəb ola bilər, lupus və ya vaskulit kimi vəziyyətlər də ayaqlarda göyərmə, ödem və dəri səpgilərinə səbəb ola bilər. Əzələ iltihabı da ayaq əzələlərinin zəifliyinə və əzələlərin tükənməsinə səbəb ola bilər.
Revmatizmə nə səbəb olur?
Revmatik xəstəliklərin dəqiq səbəbi həmişə bilinməsə də, immunitet sisteminin düzgün işləməməsi əsas amildir. Genetik meyl insanın bu xəstəliklərə qarşı həssaslığını artıra bilər. Ətraf mühit faktorları, xüsusilə siqaret, infeksiyalar, D vitamini çatışmazlığı və bəzi kimyəvi maddələr xəstəlik prosesini tetikleyebilir. Hormonal dəyişikliklər və stress də immunitet sistemini poza bilər, revmatik prosesləri tetikler. Bəzi xəstəliklər viral və ya bakterial infeksiyalardan sonra otoimmün mexanizmlər vasitəsilə yaransa da, digərləri, məsələn, gut, metabolik pozğunluqlar səbəbindən inkişaf edə bilər.
Revmatizm diaqnozu necə qoyulur?
Revmatik xəstəliklərin diaqnozu həm klinik qiymətləndirmə, həm də laboratoriya və görüntüləmə testləri vasitəsilə qoyulur. Həkimlər xəstənin şikayətlərini, fiziki müayinə nəticələrini və ailə tarixini nəzərə alır. Qan testləri romatoid faktor (RF), anti-CCP, ANA, CRP və çökmə dərəcəsi kimi romatoid markerləri axtarır. X-şüaları, MRT və ultrasəs kimi görüntüləmə üsulları oynaq daxilində iltihabı və ya zədələnməni aşkar etmək üçün istifadə olunur. Bəzi hallarda diaqnozu təsdiqləmək üçün birgə maye analizi və ya biopsiya da lazım ola bilər.
Revmatizm ağrıları haradan təsirlənir?
Revmatik ağrılar xəstəliyin növündən asılı olaraq müxtəlif nahiyələrdə hiss oluna bilər. Romatoid artrit tipik olaraq əllərin, biləklərin, dizlərin və ayaqların oynaqlarında ağrıya səbəb olur, ankilozan spondilit isə bel, omba və onurğada sərtlik və bıçaqlanma ağrılarına səbəb olur. Lupus kimi sistemli xəstəliklər bədənin müxtəlif yerlərində əzələ və oynaq ağrılarına səbəb ola bilər. Gut tez-tez baş barmağında qəfil, şiddətli ağrı ilə özünü göstərir. Revmatik ağrı bəzən bel, boyun və ya arxaya yayıla bilər və hətta çiyin və kalça kimi böyük oynaqlarda cəmləşə bilər.
Revmatizmi necə müalicə etmək olar?
Revmatik xəstəliklərin müalicəsinin məqsədi iltihabı azaltmaq, ağrıları idarə etmək və xəstəliyin gedişatını dayandırmaqdır. Müalicə adətən dərmanlarla başlayır. Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ), kortikosteroidlər və immunosupressiv dərmanlar (DMARD) adətən istifadə olunur. Son illərdə bioloji agentlər adlanan məqsədyönlü müalicələr də romatoid artrit və buna bənzər şərtlərin müalicəsində təsirli olmuşdur. Fiziki terapiya oynaqların hərəkətliliyini qorumaq və əzələ gücünü artırmaq üçün vacibdir. Pəhriz, məşq və stressin idarə edilməsi də müalicənin ayrılmaz komponentləridir. Qabaqcıl hallarda cərrahiyyə və ya oynaqların dəyişdirilməsi lazım ola bilər.
