Yenidoğan dövrü, uşağın həyatının ilk 28 günü kimi dəyərləndirilir və bu mərhələ hər bir valideyn üçün həm sevinc, həm də məsuliyyət dolu bir vaxtdır. Körpənin bu müddət ərzində yeni dünyaya, ev və ailə mühitinə uyğunlaşması üçün xüsusi diqqət və qayğıya ehtiyacı var. Bir çox yeni valideyn üçün bu dövr bir qədər qorxulu və müəmmalı görünə bilər, lakin bilik və düzgün yanaşma ilə ilk günləri rahat və sağlam şəkildə keçirmək mümkündür.
Yenidoğanın Görünüşü və Fizioloji Dəyişiklikləri
Yeni doğulmuş körpələr, adətən, 2500-4000 qram arasında olur və onların başı bədənlərinin digər hissələrinə nisbətən daha iri görünür. Bu, beynin inkişaf sürəti ilə bağlıdır və tamamilə normaldır. Körpənin dərisində “verniks kazeoza” adlanan ağ, yağlı qoruyucu təbəqə olur. Bu təbəqə, körpəni ilk günlərdə infeksiyalardan, quruluqdan və istilik itkisinə qarşı qoruyur. Doğuşdan bir neçə gün sonra bu təbəqə tədricən yox olur və dəridə incəlik, büzüşmə müşahidə edilə bilər – bu da normal fizioloji haldır.
Körpənin başında iki bıngıldaq (yumşaq hissə) olur: biri ön tərəfdə (ön bıngıldaq), digəri isə arxa tərəfdə (arxa bıngıldaq). Ön bıngıldaq adətən 12-18 ayda, bəzən isə 24 ayadək bağlanır. Arxa bıngıldaq çox vaxt doğuşda bağlı olur və ən gec 3 ay ərzində tam bağlanır. Valideynlər bıngıldaqlara yüngül toxunduqda narahat olmasınlar, bu, təhlükəli deyil, sadəcə güclə basmaq olmaz.
Doğuşdan sonra körpənin başı və üzü bir qədər şişkin görünə bilər. Bu, doğuş zamanı başa düşən təzyiqlərlə bağlıdır və bir neçə günə çəkilib gedir. Bəzən körpənin burun və çənə nahiyəsində xırda ağ nöqtələr (milia) əmələ gəlir ki, bu da zərərsizdir və bir neçə həftəyə itir.
Qız və Oğlan Uşaqlarda Müvəqqəti Dəyişikliklər
Analardan keçən hormonların təsiri ilə qız və oğlan uşaqlarında döş nahiyəsində yüngül şişkinlik, hətta süd ifrazı ola bilər. Qızlarda, bəzən, cinsiyyət orqanından az miqdarda selikli və ya qanlı axıntı görülə bilər. Bu əlamətlər narahatlıq doğurmamalı, heç bir halda sıxılmamalı və ya ovulmamalıdır – öz-özünə keçib gedir.
Göbək bağı doğuşdan sonra 2-3 sm qalır və kəsildiyi üçün körpənin qarnı bir qədər qabağa çıxmış görünə bilər. Bu da normal haldır və vaxt keçdikcə düzəlir. Oğlan uşaqlarda xayaların dərisi bəzən şişkin görünür və testislərin tam enməsi 6-12 ay ərzində baş verir.
Yenidoğanın Dərisində və Bədənində Görülən Ləkələr
Bəzi körpələrin bel və omba nahiyəsində göyümtül və ya boz rəngə çalan doğuş ləkələri müşahidə oluna bilər. Bunlar “Mongol ləkəsi” və ya “doğuş ləkəsi” adlanır və bir neçə ay, bəzən isə bir neçə il ərzində öz-özünə yox olur, heç bir təhlükə törətmir.
Yenidoğanın Davranışları və Refleksləri
Yenidoğan körpələrdə müxtəlif reflekslər müşahidə olunur ki, bunlar sinir sisteminin normal inkişafının göstəricisidir. Körpənin qolları və ayaqları adətən bükülü, bədəni isə ananın bətnində olduğu kimi yığılmış vəziyyətdə olur. Əllərində tutma refleksi, ayaqlarına toxunduqda isə refleks olaraq ayaqlarını çəkir. Əmmə, axtarma refleksi çox güclüdür.
Əlavə olaraq, körpədə çənə titrəməsi, hıçqırıq, qeyri-müntəzəm nəfəsalma, əsnəmə, səslə reaksiya, titrəmələr, ağlayarkən və ya üşüdükdə əllərinin və qollarının titrəməsi müşahidə oluna bilər. Bəzən körpənin dərisində və ya dodaqlarında göyümtül ləkə və ya solğunluq müşahidə edilə bilər, lakin bu halların uzun müddət davam etməsi halında həkimə müraciət olunmalıdır.
Valideynlərə Məsləhətlər və Diqqət Ediləsi Məsələlər
İlk günlərdə valideynlər körpənin bədənində, xüsusən də baş və bıngıldaq hissəsində dəyişikliklərdən qorxmamalı, gigiyena qaydalarına əməl etməli, körpənin otağını təmiz və havası yaxşı təmin olunmuş saxlamalıdırlar. Əgər uzun müddət davam edən sarılıq, göbəkdə qızartı, pis qoxu, qanaxma, qeyri-adi davranış və ya narahatlıq müşahidə edilərsə, mütləq həkimə müraciət olunmalıdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, bu dövr valideyn üçün həm böyük məsuliyyət, həm də ailə üçün gözəl və dəyərli bir başlanğıcdır. Düzgün məlumat və diqqətli yanaşma ilə yenidoğan körpənin ilk günlərini sağlam və təhlükəsiz şəkildə keçirmək mümkündür.
